Większość poradników odpowiada na to pytanie, pokazując, który przycisk nacisnąć. I słusznie, bo techniki nagrywania głosu można się nauczyć szybciej, niż się wydaje. Rzadziej mówi się o tym, że nawet poprawnie nagrany głos może zupełnie nie pasować do przekazu. W słuchawkach rzadko to słychać. Wychodzi to na jaw dopiero wtedy, gdy nagranie trafia do odbiorców.
Przygotuj tekst do słuchania
Tekst, który dobrze się czyta, nie zawsze dobrze brzmi na głos. Długie zdania, które na papierze nie sprawiają kłopotu, przed mikrofonem nie zostawiają miejsca na oddech. Przeczytaj cały tekst na głos, na stojąco. Od razu usłyszysz, w których miejscach się zacinasz. Podziel zdania, których nie da się powiedzieć na jednym oddechu, zamień słowa trudne do wymówienia i przenieś najważniejsze informacje na początek zdań.
Nanieś uwagi na swój egzemplarz tekstu. Zaznacz, gdzie oddech ma być słyszalny, które słowa niosą sens oraz jak należy wymawiać nazwy własne, skrótowce i liczby. Ustalanie takich szczegółów podczas sesji zabiera najwięcej czasu.
Zanim włączysz mikrofon, ustal, jak ma zabrzmieć tekst. Wystarczą trzy określenia, na przykład „łagodnie, objaśniająco, uspokajająco”. Jeśli trudno Ci je wybrać, odpowiedz na cztery pytania. Do kogo mówimy? W jakim celu? Gdzie komunikat będzie emitowany? I czego pod żadnym pozorem nie chcemy usłyszeć? Ostatnie pytanie pomaga najbardziej i niemal zawsze się o nim zapomina.
Zadbaj o akustykę pomieszczenia przed obróbką dźwięku
Ta rada zmienia najwięcej, a pojawia się najrzadziej. W pomieszczeniu trzeba rozwiązać dwa problemy, które często się ze sobą myli. Pierwszy to odcięcie hałasu z ulicy, od sąsiadów, z wentylacji czy z lodówki. Drugi to ograniczenie odbić głosu od ścian. Odbity dźwięk dociera do mikrofonu z opóźnieniem i daje charakterystyczne, puste brzmienie sali konferencyjnej. Pianka akustyczna pochłania odbicia, ale nie wyciszy przejeżdżającego skutera.
Żeby ograniczyć hałas, wybierz odpowiednie pomieszczenie i porę nagrania. Najlepiej sprawdzi się pokój w głębi budynku, bez okien od strony ulicy i z uszczelnionymi drzwiami. Na czas nagrania wyłącz głośne urządzenia. W tłumieniu odbić pomogą miękkie materiały, takie jak wiszące ubrania, ciężkie zasłony i grube dywany. Pełna ubrań garderoba sprawdzi się przy nagraniu lepiej niż większość biur.
Wystarczy prosty test. Klaśnij na środku pokoju i posłuchaj, co dzieje się zaraz potem. Jeśli dźwięk gaśnie od razu, pomieszczenie się nadaje. Jeśli słyszysz pogłos, dołóż materiał pochłaniający dźwięk i powtórz próbę.
Pamiętaj o pewnym paradoksie. Im czulszy mikrofon, tym wyraźniej słychać niedoskonałości pomieszczenia. Prosty mikrofon w dobrze wytłumionym wnętrzu da lepszy efekt niż sprzęt z najwyższej półki w pustym pokoju.
Podczas nagrania zadbaj o odległość od mikrofonu, kąt i zapas poziomu sygnału
Zacznij od odległości. Ustaw mikrofon około 15–20 centymetrów od ust i dostosuj tę odległość do rodzaju mikrofonu, barwy i głośności głosu. Gdy mówisz zbyt blisko mikrofonu, głos robi się cięższy i słychać każdy odgłos z ust. Gdy się za bardzo odsuniesz, w nagraniu wyraźniej słychać pogłos pomieszczenia.
Następnie ustaw kąt. Mów lekko poza osią mikrofonu. Przy wymawianiu spółgłosek wybuchowych, takich jak „p”, „b”, „t” i „d”, z ust wydostaje się podmuch powietrza. Gdy trafia prosto w membranę, w nagraniu słychać charakterystyczne głuche stuknięcie. Pop-filtr, czyli okrągła osłona między ustami a mikrofonem, częściowo tłumi podmuch. Odpowiedni kąt sprawia, że reszta powietrza omija membranę.
Na koniec zostaw zapas poziomu. Ustaw poziom wejściowy tak, żeby głos brzmiał wyraźnie, a sygnał miał zapas do przesterowania nawet w najgłośniejszych zdaniach. Zbyt ciche nagranie można podgłośnić w montażu. Przesterowanego dźwięku nie da się naprawić.
Nagrywaj krótkimi blokami i zachowaj zapasowe ujęcie
Kusi, żeby nagrać całość za jednym podejściem. W praktyce błąd pod koniec oznacza powrót do początku, głos się męczy, a przy montażu trzeba przekopywać się przez materiał.
Nagrywaj akapit po akapicie. Jeśli się zatniesz, zostaw włączone nagrywanie. Zrób wyraźną pauzę, pstryknij palcami, żeby zostawić znacznik widoczny na wykresie dźwięku, i powtórz zdanie od początku. Pstryknięcie oszczędzi Ci sporo czasu przy wybieraniu ujęć.
Przy wyborze liczby ujęć intuicja bywa zawodna. Pierwsze ujęcie często okazuje się najtrafniejsze. Zachowuje świeżość i swobodę, a po przesłuchaniu wielu kolejnych wersji bardzo często to właśnie ono zostaje. W przypadku krótkiego tekstu dwie lub trzy wersje z różną intencją dają realny wybór. Przy długim tekście lepiej poprzestać na jednym lub dwóch pełnych przebiegach i zaakceptować drobne niedoskonałości. Zmęczenie głosu słychać.
Zachowaj też zapasowe ujęcie. Gdy wszystko brzmi już dobrze, nagraj cały tekst jeszcze raz i odłóż tę wersję bez obróbki. Przyda się, gdy długo po oddaniu materiału ktoś poprosi o zmianę rytmu zdania.
Nazywaj i porządkuj pliki, żeby móc wrócić do nagrania
Nazwij plik przy zakładaniu sesji. W nazwie uwzględnij projekt, język, wersję i numer ujęcia. Surowe nagrania sprzed obróbki zachowaj w osobnym folderze i zostaw je tam bez zmian. Oddaj materiał w wymaganym formacie, a jeśli go nie podano, dopytaj.
Powód jest prosty. Klient może wrócić po kilku miesiącach z prośbą o zmianę zdania w module szkoleniowym. Poprawka ma brzmieć tak samo jak reszta materiału. Z oryginalnym ujęciem i zapisanymi ustawieniami wystarczy szybka dogrywka. Bez nich potrzebna będzie nowa sesja, na której głos może zabrzmieć trochę inaczej.
O efekcie rzadko decyduje mikrofon
Zastosuj te wskazówki, a uzyskasz czyste nagranie. To już sporo i często wystarcza do filmu wewnętrznego, wersji roboczej do sprawdzenia czasu trwania czy testu tekstu.
Przychodzi jednak moment, gdy głos ma przekazać główną myśl kampanii, uwiarygodnić obietnicę marki albo poprowadzić pracowników przez kolejne moduły szkolenia. Wtedy nawet lepszy mikrofon nie wystarczy. Potrzebna jest reżyseria nagrania.
Realizator dźwięku dba o sygnał. W reżyserii nagrania liczy się to, jak wybrzmiewa przekaz. Czy zdanie mówi to, co ma powiedzieć? Czy lektor wierzy w to, co mówi? Czy rytm daje słuchaczowi czas na zrozumienie?
Co konkretnie daje sesja z reżyserem
Po pierwsze, ktoś inny słucha Twojej interpretacji. Kiedy nagrywasz samodzielnie, słyszysz przede wszystkim techniczne niedociągnięcia, takie jak niewyraźnie wymówione słowo, mlasknięcie czy zbyt głośny oddech. Łatwo wtedy powtórzyć zdanie z niewłaściwego powodu. Dla reżysera powodem do powtórki jest to, że w zdaniu nie słychać zamierzonej intencji. Samo syczące „s” o tym nie przesądza.
Po drugie, reżyser wsłuchuje się nie tylko w głos. W kabinie oddech mówi więcej niż tekst. Zdradza, czy lektor jest spięty, zmęczony, czy mówi swobodnie i z przekonaniem. Dobry reżyser słyszy to, zanim odbije się to na interpretacji, i reaguje, zanim sesja straci tempo. Czasem wystarczy krótka przerwa i szklanka wody. Jeśli dykcja zaczyna szwankować, przed powrotem do tekstu pomagają łamańce językowe.
Liczy się też równowaga. Przy nadmiarze uwag lektor skupia się na wykonywaniu poleceń i traci swobodę interpretacji. Przy zbyt małej liczbie wskazówek sesja traci kierunek. Jeśli lektor potrafi sam się poprawić, warto dać mu na to przestrzeń. W połowie zdania przerywa się wyłącznie z powodów technicznych, bo przerwane zdanie rzadko udaje się powtórzyć równie dobrze.
Wreszcie, gotowy materiał trzeba dopasować do kanału emisji. Ten sam tekst inaczej przygotowuje się do spotu radiowego, filmu w internecie, terminala informacyjnego czy modułu szkoleniowego. Wymagany poziom odniesienia jest inny, a plik przygotowany pod platformę wideo zabrzmi w telewizji zbyt cicho. Gdy głosowi towarzyszy muzyka, w ścieżce muzycznej przycisza się pasmo częstotliwości odpowiadające za zrozumiałość mowy. Dzięki temu głos przebija się bez podgłaśniania. Takie decyzje zapadają przede wszystkim przy omawianiu briefu, na długo przed eksportem. Dlatego poszczególne rodzaje projektów realizujemy w różny sposób.
Od strony studia
W kabinie wsłuchujemy się w oddech równie uważnie jak w głos. Zanim lektor sam o tym powie, oddech zdradza, czy lektor jest spięty, zmęczony, czy mówi tekst swobodnie. Jest też coś, o czym nie wspomina żaden poradnik obsługi programu. Śmiechu nie nagrywa się na zawołanie. Kiedy poprosisz kogoś o śmiech, ta osoba go zagra, a słychać to w pół sekundy. Rozśmieszamy ją naprawdę i nagrywamy to, co dzieje się potem.
Wiele głosów i sesji wymaga wspólnych zasad
Tu najwyraźniej widać granice samodzielnej produkcji. Moduł szkoleniowy powstaje podczas trzech sesji w odstępie kilku tygodni, a głos w międzyczasie się zmienia. Główny film kampanii i jego wersje brzmią, jakby nagrano je w różnych pomieszczeniach. Albo w projekcie bierze udział kilku lektorów, każdy nagrywa we własnym studiu, na własnym mikrofonie i z własnymi ustawieniami. Słuchacz nie nazwie problemu, ale poczuje, że coś się nie zgadza. Całość traci na wiarygodności.
Zadbaj o to z wyprzedzeniem. Przed pierwszym ujęciem przekaż wszystkim te same wytyczne techniczne. Ustal wspólną odległość od mikrofonu, te same formaty i jednolity sposób nazywania plików. Poproś o surowe nagrania bez żadnej obróbki, bo obróbki zastosowanej w trakcie nagrania nie da się cofnąć. Na etapie montażu wybierz ujęcie referencyjne i dopasuj do niego pozostałe. Zachowaj umiar. Po zbyt wielu korektach głosy brzmią sztucznie, a niewielkie naturalne różnice wypadają lepiej niż wymuszona jednolitość.
Jednym z ważnych zadań agencji lektorskiejjest dbanie o spójność projektu na przestrzeni wielu sesji i w różnych wersjach językowych. Piętnaście lat pracy przy sesjach nauczyło nas przede wszystkim, że problemy ze spójnością rozwiązuje się na etapie briefu, a znacznie rzadziej w montażu.
Czego nie da się naprawić w montażu
W montażu można poprawić sporo rzeczy. Zbyt wyraźny szum, mlasknięcie, źle dobraną długość pauzy czy wahania poziomu sygnału da się skorygować bez pogorszenia brzmienia. Trzech problemów montaż nie rozwiąże.
Nietrafiona intencja. Jeśli w głosie lektora nie słychać przekonania do tego, co mówi, żadna obróbka tego nie zmieni. Można poprawić brzmienie nagrania, ale przekonania nie da się dodać w montażu. Jedynym wyjściem jest powtórzenie ujęcia. Lepiej wychwycić to w trakcie sesji niż podczas akceptacji materiału.
Niewłaściwy rytm. Sens tekstu zależy od ciszy w takim samym stopniu jak od słów. Przy zbyt szybkim czytaniu każde słowo może być wyraźne, a słuchacz i tak nie ma czasu zrozumieć przekazu. W montażu można wydłużyć pauzę, ale nie da się przywrócić oddechu, którego zabrakło w nagraniu.
Pogłos pomieszczenia. Pogłos jest częścią tego samego sygnału co głos. Można go ograniczyć odpowiednimi narzędziami, ale prawie zawsze zostaje ślad. Głos traci pełnię, a spółgłoski nabierają lekko metalicznego brzmienia. Redukcja stałego szumu w tle wiąże się z podobnym kompromisem.
Czy warto nagrywać samodzielnie?
O tym, czy warto samodzielnie nagrać głos, decyduje przeznaczenie nagrania. Do testu tekstu, wersji roboczej służącej do sprawdzenia czasu trwania, filmu wewnętrznego czy pilota do wstępnej akceptacji opisana tu metoda w zupełności wystarczy. A samo nagrywanie to umiejętność, którą warto opanować.
Gdy głos staje się jednym z nośników przekazu, zmieniają się wymagania. Trzeba uchwycić właściwą intencję i utrzymać ją od początku do końca, we wszystkich sesjach i wersjach językowych. Gotowy materiał trzeba oddać w formacie odpowiednim dla danego kanału emisji. Na tym polega praca studia i w dużej mierze wykonuje się ją jeszcze przed pierwszym ujęciem.
Jeśli masz już pomysł na projekt, zacznijmy od rozmowy o tekście, jego przeznaczeniu, językach i terminach. Opisz, czego potrzebujesz, w formularzu zapytania o wycenę , a zamiast katalogu głosów otrzymasz propozycję realizacji Twojego projektu.
Nagraj głos w studiu
Sesja pod okiem reżysera, brzmienie dopasowane do kanału emisji i spójny efekt w projektach z udziałem kilku głosów. Opisz nam, czego potrzebujesz.
Poproś o wycenęPrzeczytaj także
- Czym różni się dubbing od nagrania lektorskiego, kto za co odpowiada i jak wygląda produkcja : czym różnią się dubbing, nagranie lektorskie i narracja oraz jak zamówić odpowiednią usługę