Jak poprawić jakość dźwięku w nagraniu? Co da się uratować, a co trzeba nagrać od nowa

Realizator dźwięku w słuchawkach analizuje nagranie przed monitorami

„Dźwięk jest kiepski”. To zdanie towarzyszy prawie każdemu nagraniu, które dostajemy do uratowania. Wiadomo z niego, że coś przeszkadza w odsłuchu. O samym problemie nie mówi nic. Dopóki go nie nazwiesz, trudno ocenić, czy wystarczy godzina pracy w studiu, czy trzeba znów stanąć przed mikrofonem.

Wydaje ci się, że masz problem z jakością dźwięku. W praktyce to jeden z siedmiu problemów, a każdy wymaga innego podejścia. Niektóre da się usunąć w postprodukcji tak, że nikt się nie domyśli, że w ogóle wystąpiły. Dwóch nie da się naprawić i to właśnie one zdarzają się najczęściej.

Zacznij od odsłuchu w dobrych warunkach

Zanim zaczniesz czyścić nagranie, ustal, co właściwie wymaga poprawy. Na głośnikach laptopa trudno wychwycić usterkę, a w samochodzie jest jeszcze trudniej. Załóż zamknięte słuchawki, znajdź ciche miejsce i odsłuchaj plik dwa razy. Za pierwszym razem śledź sens tekstu. Za drugim skup się wyłącznie na dźwięku, pauzach, końcówkach zdań i tym, co słychać między słowami. To drugi odsłuch pozwala rozpoznać problem.

Dźwięki tła, takie jak szum, odgłosy klimatyzacji czy ruchu ulicznego, stanowią osobną grupę problemów i wymagają innych metod obróbki. Tutaj je pomijamy.

Głos brzmi pusto i wydaje się odległy

Jak to rozpoznać? Głos brzmi, jakby nagrano go trzy kroki od mikrofonu, choć powinien brzmieć tuż przy uchu. Gdy zwiększasz głośność, głos staje się głośniejszy, ale wciąż wydaje się równie odległy. Wsłuchaj się w pauzę między dwoma zdaniami. Pogłos pomieszczenia utrzymuje się jeszcze przez ułamek sekundy po ostatnim słowie.

Skąd się to bierze? Prawie zawsze z akustyki pomieszczenia. Mikrofon rejestruje głos bezpośredni, a chwilę później jego odbicia od gołych ścian, twardej podłogi, stołu i okna. Sprzęt nie jest tu przyczyną. Głos i pogłos pomieszczenia zostały zarejestrowane razem i są teraz częścią tego samego sygnału.

Co możesz zrobić? Narzędzia do redukcji pogłosu próbują oddzielić głos od odbić w pomieszczeniu i sprawdzają się, gdy pogłos jest ledwo słyszalny. Gdy słychać go wyraźnie, wraz z nim usuwają część głosu. Barwa staje się cieńsza, spółgłoski tracą wyrazistość, a głos brzmi jak po przepuszczeniu przez filtr, trochę jak spod wody. Słychać to od razu, nawet jeśli trudno nazwać ten efekt. Jedną usterkę zastępuje druga, często bardziej dokuczliwa.

Werdykt: da się częściowo poprawić przy lekkim pogłosie, trzeba nagrać od nowa, gdy pogłos słychać w pauzach. To najczęstszy problem i najtrudniej go usunąć.

Na mocniej wypowiadanych słowach dźwięk trzeszczy i się zniekształca

Jak to rozpoznać? Krótki trzask, szorstkie zniekształcenie albo rozmyty dźwięk, zawsze w najgłośniejszych fragmentach. Słowa wypowiedziane szeptem brzmią bez zarzutu, a te wypowiedziane z większą energią są zniekształcone.

Skąd się to bierze? To przesterowanie podczas nagrywania. Sygnał wejściowy przekroczył poziom, jaki mógł przyjąć tor audio. Część sygnału powyżej tego progu została obcięta. W pliku nie ma tych danych.

Co możesz zrobić? Narzędzia do rekonstrukcji szacują brakujący kształt fali i uzupełniają ubytki. To się sprawdza, gdy w całym nagraniu przesterowane jest tylko jedno słowo. Jeśli nagranie jest przesterowane od pierwszego do ostatniego słowa, narzędzie może jedynie zgadywać, jaki był pierwotny przebieg sygnału, i to słychać. Zawsze pada wtedy propozycja: „Ściszymy to w montażu”. Po ściszeniu przester jest po prostu cichszy.

Werdykt: trzeba nagrać od nowa. To jedyna usterka na tej liście, która jest całkowicie nieodwracalna.

Przy głoskach „p” i „b” słychać głuche uderzenia

Jak to rozpoznać? Przy niektórych słowach słychać głuche uderzenie. To krótki, niski dźwięk, który na moment zakłóca brzmienie głosu. Powstaje przy wymawianiu spółgłosek wybuchowych, gdy podmuch powietrza trafia prosto w membranę mikrofonu. Zwykle między ustami a mikrofonem brakuje filtra przeciwpodmuchowego, osoba mówiąca jest zbyt blisko mikrofonu albo kieruje strumień powietrza prosto w membranę.

Dobra wiadomość: podmuch przy głosce wybuchowej trwa bardzo krótko i mieści się w dolnej części pasma. Można go usunąć miejscowo, bez ingerencji w resztę zdania. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy podmuch jest tak silny, że zniekształca sam głos. W słowie zostaje wtedy ubytek.

Werdykt: da się poprawić w zdecydowanej większości przypadków.

Głos jest za cichy lub poziom skacze między zdaniami

Podobne wrażenie może mieć dwie różne przyczyny. Jeśli głos jest za cichy przez całe nagranie, wystarczy podnieść poziom. Pytanie tylko, co wraz z nim stanie się głośniejsze. Skoki poziomu między zdaniami wskazują, że osoba mówiąca zmieniała pozycję podczas nagrania. Przysuwała się do mikrofonu, żeby coś podkreślić, i odsuwała się, żeby nabrać oddechu.

Obróbka dynamiki zmniejsza różnice, a wybrane fragmenty można poprawić ręcznie. Na koniec dopasuj poziom do normy kanału emisji, bo wymagania telewizji, radia i internetu są różne. Jeśli wraz z poziomem zmienia się barwa, sama regulacja głośności nie wystarczy. Osoba mówiąca zmieniła pozycję względem mikrofonu. To prowadzi do kolejnego objawu.

Werdykt: da się poprawić.

Głosowi brakuje pełni albo brzmi wąsko i nosowo

Jak to rozpoznać? Głos brzmi cienko, brakuje mu niskich tonów i nie wypełnia przestrzeni. Zdarza się też, że dominuje środek pasma, przez co głos brzmi jak przez telefon i szybko męczy w odsłuchu.

Skąd się to bierze? Z ustawienia lub doboru mikrofonu. Osoba mówiąca może stać zbyt daleko lub poza osią mikrofonu. Mikrofon może być skierowany za wysoko lub za nisko w stosunku do ust. Może też mieć brzmienie, które nie pasuje do danego głosu. Bliskość mikrofonu pomaga wydobyć niskie tony, które szybko zanikają, gdy się od niego oddalasz.

Co możesz zrobić? Korekcja polega na regulowaniu poszczególnych zakresów częstotliwości. Można nią przywrócić głosowi nieco pełni albo przytłumić pasmo, które za bardzo się wybija. Przy poprawianiu nagrania głosu pracujesz wyłącznie z tym, co zarejestrował mikrofon. Jeśli przesadzisz z korekcją, głos zacznie brzmieć sztucznie. Słuchacz to wyczuje, zanim zorientuje się, skąd bierze się to wrażenie.

Werdykt: da się częściowo poprawić. Niewielkie odchylenie w brzmieniu można skorygować tak, że korekcji nie będzie słychać. Jeśli już na etapie nagrania mikrofon źle oddał barwę głosu, problem pozostanie słyszalny.

Odgłosy ust i mlaskanie

Jak to rozpoznać? Między słowami słychać ciche kliknięcia, a przy otwieraniu ust delikatne mlaskanie, zwłaszcza przed rozpoczęciem zdania i po wdechu. Wpływają na to fizjologia, nawodnienie, zmęczenie głosu i odległość od mikrofonu. Czuły mikrofon ustawiony bardzo blisko uwydatnia odgłosy, które w rozmowie uszłyby uwadze.

Te odgłosy usuwa się pojedynczo. Automatyczne narzędzia wykonują wstępną obróbkę, a resztę dopracowuje się na słuch, czasem kliknięcie po kliknięciu. To czasochłonna i technicznie prosta praca. Łatwo jednak przesadzić. Po zbyt intensywnym czyszczeniu głos zaczyna brzmieć sepleniąco, a spółgłoski tracą wyrazistość.

Werdykt: da się poprawić, choć wymaga to czasu.

Nagranie brzmi czysto, a mimo to trudno skupić się na słuchaniu

Jak to rozpoznać? Technicznie wszystko się zgadza. Dźwięk jest czysty, poziom odpowiedni, nic się nie wybija. A jednak już przy trzecim zdaniu przestajesz słuchać. Tempo jest jednostajne, każde zdanie kończy się taką samą intonacją, a najważniejszych słów lektor w żaden sposób nie wyróżnia. Wszystko rozumiesz, ale niczego nie zapamiętujesz.

Skąd się to bierze? Z braku reżyserii nagrania. Tekst odczytano poprawnie, ale nikt nie ustalił, jaki efekt ma wywołać u słuchacza. Do kogo ma trafić? Jaką reakcję wywołać? Gdzie przyspieszyć, a gdzie zwolnić? Które słowa mają oddać intencję? Odczytanie tekstu i jego świadoma interpretacja mogą dać dwa równie czyste technicznie nagrania, które wywołają zupełnie inny efekt.

Co możesz zrobić? W postprodukcji nic. Żadna obróbka nie nada wypowiedzi intencji po nagraniu. Można skrócić pauzy w montażu i podłożyć muzykę budującą napięcie, żeby dodać nagraniu pozorów energii. Problem wróci po kilku sekundach.

Werdykt: trzeba nagrać od nowa. Tym razem zadbaj o reżyserię nagrania . Żadne narzędzie do obróbki dźwięku tego nie naprawi, a w nagraniach bez zarzutu pod względem technicznym właśnie ten problem zdarza się najczęściej.

Z perspektywy studia

Może się wydawać, że mikrofon z wyższej półki rozwiąże problem. W kabinie często daje odwrotny efekt. Im czulszy mikrofon, tym wierniej oddaje akustykę pomieszczenia, razem ze wszystkimi odbiciami. Prosty mikrofon w pomieszczeniu z adaptacją akustyczną pozwoli uzyskać nagranie nadające się do użycia. Jeśli ten sam budżet wydasz na sam mikrofon, zarejestrujesz z dużą wiernością kiepską akustykę. Nagranie z garderoby pełnej ubrań czasem brzmi lepiej niż nagranie z eleganckiego biura ze szklanymi ścianami.

Werdykty w skrócie

Co słyszysz Prawdopodobna przyczyna Werdykt
Odległy, pusty głos i pogłos w pauzach Pogłos pomieszczenia Da się częściowo poprawić, często trzeba nagrać od nowa
Trzaski na mocniej wypowiadanych słowach Przesterowanie podczas nagrywania Trzeba nagrać od nowa
Głuche uderzenia przy „p” i „b” Podmuchy przy głoskach wybuchowych, brak filtra przeciwpodmuchowego Da się poprawić
Zbyt cichy głos lub skoki poziomu Źle ustawione wzmocnienie, zmienna odległość od mikrofonu Da się poprawić
Cienki lub nosowy głos Ustawienie lub dobór mikrofonu Da się częściowo poprawić
Kliknięcia, odgłosy ust, mlaskanie Mała odległość od mikrofonu, higiena głosu podczas sesji Da się poprawić, ale wymaga to czasu
Technicznie wszystko gra, ale uwaga ucieka Brak reżyserii nagrania Trzeba powtórzyć nagranie pod kierunkiem reżysera

W prawej kolumnie rzucają się w oczy dwie rzeczy. Z najczęstszymi problemami, czyli pogłosem pomieszczenia i przesterowaniem, postprodukcja sobie nie poradzi. Resztę da się poprawić częściowo lub w całości, jeśli poświęcisz na to czas i przerwiesz obróbkę, zanim stanie się bardziej słyszalna niż sama usterka. Poprawianie jakości dźwięku zawsze zaczyna się od takiej oceny.

Pytanie, które nasuwa się zaraz potem

Nagranie da się poprawić do pewnego stopnia, a granicę wyznacza odsłuch. Zostaje pytanie, które rzadko zadajemy na głos. Kiedy pod nagraniem podpisuje się marka i kiedy ma ono przez miesiące rozbrzmiewać w kampanii lub w module szkoleniowym, trzeba ocenić, czy efekt będzie na miarę tego, co nagranie reprezentuje. Sam zakres możliwych poprawek tego nie rozstrzyga.

Jeśli masz takie nagranie, daj nam go posłuchać przed podjęciem decyzji. Powiemy, co da się poprawić, gdzie potrzebne jest nowe nagranie i z czym będzie się ono wiązać pod względem organizacji i terminu. Piętnaście lat pracy przy sesjach pozwala nam dość szybko to ocenić. Nasz zespół pracuje w swoim studiu w Aix-en-Provence. Jeśli chcesz przesłać nagranie do odsłuchu lub ustalić zakres nowego nagrania, opisz swój projekt.

Masz wątpliwości co do nagrania?

Prześlij je do studia do odsłuchu, zanim zainwestujesz w poprawki. Powiemy wprost, co da się poprawić, a co trzeba nagrać od nowa.

Napisz do nas

Przeczytaj też