Często słyszymy pytanie, czy marka może emitować materiał z syntetycznym głosem. Krótka odpowiedź brzmi: tak. Kolejne pytanie prawie zawsze pada za późno, a zwłoka może drogo kosztować. Do kogo należy ten głos i kto odpowiada, jeśli ktoś uzna, że słyszy w nagraniu własny głos? W ciągu dwóch lat przepisy znacznie się zmieniły, zarówno w Paryżu, jak i w Brukseli. Tak wygląda obecny stan prawny, który sprawdziliśmy w źródłach.
Z czego wynika prawo do własnego głosu
Podstawą jest jedno zdanie z art. 9 francuskiego kodeksu cywilnego: „Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego”. O głosie przepis milczy. Związek między głosem a tym prawem wyjaśniło orzecznictwo, a najnowszy wyrok ujmuje tę kwestię jednoznacznie.
24 czerwca 2026 r. Pierwsza Izba Cywilna francuskiego Sądu Kasacyjnego orzekła w wyroku opublikowanym w biuletynie sądu (skarga kasacyjna nr 25-20.483), że „głos człowieka, podobnie jak jego wizerunek, jest jednym z podstawowych atrybutów jego osobowości”. Prawo do poszanowania głosu wywodzi się z art. 9 ust. 1 francuskiego kodeksu cywilnego oraz art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i podlega ochronie na takich samych zasadach jak prawo do wizerunku.
Sprawa dotyczyła fragmentu wywiadu radiowego wykorzystanego bez zezwolenia w piosence. Sąd Kasacyjny częściowo uchylił wyrok sądu apelacyjnego, ponieważ wypowiedzi dotyczyły kwestii będącej przedmiotem debaty publicznej. Nakazał sądowi wyważyć prawo do własnego głosu i wolność wypowiedzi, w tym swobodę twórczości. Sprawę przekazano sądowi apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w innym składzie. Nie zapadło więc jeszcze ostateczne rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Warto śledzić, jaki wyrok wyda sąd apelacyjny.
Ochrona głosu nie oznacza ogólnego zakazu jego wykorzystania. Dla reklamodawcy istotne jest to, że w tej sprawie szalę przechyliły debata publiczna i twórczość artystyczna. Przekaz handlowy nie należy do żadnej z tych kategorii. Spot reklamowy wypada niekorzystnie według każdego z kryteriów, które Europejski Trybunał Praw Człowieka stosuje przy wyważaniu tych praw (wkład w debatę w sprawie leżącej w interesie publicznym, rozpoznawalność danej osoby, jej wcześniejsze zachowanie, treść, forma i skutki).
Francuski Sąd Kasacyjny rozstrzygnął też ważną kwestię, którą łatwo przeoczyć. Ochrona głosu nie wymaga wykazania odrębnego naruszenia prywatności. Jeżeli osobę można zidentyfikować, samo odtworzenie jej głosu bez zezwolenia wystarcza do stwierdzenia naruszenia, na zasadach stosowanych do ochrony wizerunku. Stąd ryzyko dla kampanii. Wystarczy, że osoba, którą można zidentyfikować, uzna, że rozpoznaje własny głos. Nie musi dowodzić ingerencji w swoje życie prywatne.
Przy zakupie nagrania często pomija się drugi rodzaj ochrony, czyli prawa pokrewne. Art. L. 212-3 francuskiego kodeksu własności intelektualnej stanowi, że „utrwalenie wykonania, jego zwielokrotnienie i publiczne udostępnienie wymagają pisemnej zgody artysty wykonawcy”. W razie przeniesienia praw wymaga też wynagrodzenia odpowiedniego i proporcjonalnego do rzeczywistej lub potencjalnej wartości ekonomicznej przenoszonych praw. Przepis dopuszcza jednak wynagrodzenie ryczałtowe w pięciu przypadkach, między innymi gdy nie da się ustalić podstawy do obliczenia wynagrodzenia proporcjonalnego. Z dwóch podstaw prawnych wynikają dwie odrębne zgody. Pierwsza dotyczy wykorzystania głosu jako atrybutu osobowości danej osoby, druga wykorzystania jej artystycznego wykonania.
Przy klonowaniu głosu istotne jest to, że status artysty wykonawcy wymaga faktycznego wykonania utworu. Jeśli za pomocą klonu głosu przypisuje się danej osobie słowa, których nigdy nie wypowiedziała, bez odtworzenia wcześniej utrwalonego wykonania, dochodzenie roszczeń na podstawie praw pokrewnych może być trudniejsze. Główną podstawą roszczeń staje się wtedy ochrona dóbr osobistych na mocy art. 9 francuskiego kodeksu cywilnego. Na tej podstawie można wystąpić bezpośrednio przeciwko wykorzystaniu głosu w kampanii, a roszczenia nie ograniczają się do dostawcy technologii.
Klonowanie istniejącego głosu – co musi obejmować zgoda
Nagranie głosu i trenowanie na nim modelu to odrębne czynności, które wymagają osobnych zgód. Umowa podpisana na sesję w studiu w 2019 r. nie daje zgody na trenowanie modelu. Ogólna klauzula przeniesienia praw tej zgody nie zastępuje.
Sprawdź trzy rzeczy w dokumentacji dotyczącej klonowania głosu. Najpierw formę. Francuski kodeks własności intelektualnej jednoznacznie wymaga pisemnej zgody artysty wykonawcy. Następnie zakres. Wymień sposoby wykorzystania, nośniki, terytoria i okres obowiązywania. Wprost uwzględnij trenowanie modelu i określ, co się z nim stanie po wygaśnięciu umowy. Na koniec sprawdź dowód zgody, bo ten punkt najłatwiej przeoczyć. Kto ma podpisany dokument i czy możesz go przedstawić jeszcze tego samego dnia, jeśli osoba trzecia zakwestionuje wykorzystanie głosu?
Tę kwestię reguluje także francuskie prawo karne. Art. 15 ustawy SREN z 21 maja 2024 r. zmienił brzmienie art. 226-8 francuskiego kodeksu karnego. Od tego czasu za podanie do wiadomości publicznej lub przekazanie osobie trzeciej „treści wizualnej lub dźwiękowej wygenerowanej w wyniku przetwarzania algorytmicznego i przedstawiającej wizerunek lub wypowiedzi danej osoby bez jej zgody” grozi do roku pozbawienia wolności i do 15 000 euro grzywny, chyba że algorytmiczne pochodzenie treści jest oczywiste lub zostało wyraźnie wskazane. Gdy czyn popełniono za pośrednictwem usługi służącej do publicznego rozpowszechniania treści w internecie, górne granice kar wzrastają do dwóch lat pozbawienia wolności i 45 000 euro grzywny.
Zwróć uwagę na dwie możliwości przewidziane w tym przepisie: zgodę osoby lub podanie informacji o wygenerowaniu treści. Na etapie emisji marka ma realny wpływ jedynie na podanie informacji. Gdy do czynu dochodzi za pośrednictwem prasy drukowanej lub mediów audiowizualnych, francuskie przepisy odsyłają do szczególnych zasad odpowiedzialności właściwych dla tych mediów. Odpowiedzialność karna rozkłada się więc inaczej w telewizji, radiu i internecie.
Z perspektywy studia
W trakcie nagrania w kabinie kwestia zgody nigdy się nie pojawia. Nabiera znaczenia, gdy kampania odnosi sukces. Emisję spotu przedłuża się o sześć miesięcy, powstają wersje na dwa kraje i krótsza wersja do mediów społecznościowych. Wtedy liczy się zakres zgody zapisany w umowie podpisanej na początku. Dlatego o planowane sposoby wykorzystania pytamy już przed doborem głosów. Po miksie jest na to za późno. Wykonawca zgadza się na wykorzystanie swojego głosu wyłącznie w uzgodnionym zakresie.
Pytanie, które łatwo przeoczyć: skąd pochodzi głos, który emitujesz?
Kupując gotowe nagranie lektorskie wygenerowane przez AI, nie masz wglądu w dane użyte do trenowania modelu. Otrzymujesz głos o określonej barwie, bez informacji o jego pochodzeniu. Niezależnie od jakości nagrania ryzyko pojawia się już wtedy, gdy osoba, którą można zidentyfikować, uzna, że słyszy w nim własny głos. Może wówczas zakwestionować wykorzystanie tego głosu w samej kampanii.
To ryzyko ma już praktyczne konsekwencje. 2 lipca 2026 r. sąd powszechny w Paryżu (Tribunal judiciaire de Paris) wydał pierwsze we Francji postanowienie w sprawie klonowania głosu za pomocą AI. Aktor wystąpił przeciwko anonimowemu wydawcy kanału wideo, który od 2023 r. publikował materiały z klonem głosu aktora. Sąd nakazał dostawcy hostingu ujawnienie tożsamości wydawcy, uznając, że powództwo oparte na prawach pokrewnych „nie było w oczywisty sposób skazane na niepowodzenie”. To niski próg procesowy, który pokazuje, że droga sądowa jest już dostępna i można z niej szybko skorzystać. Dla reklamodawcy płynie stąd pierwszy wniosek. Jeśli osoba trzecia wytworzy materiał z naruszeniem warunków korzystania z usługi dostawcy AI, ten, kto później wykorzysta taki materiał, nie może powołać się na to naruszenie, by uniknąć odpowiedzialności, nawet jeśli działa w dobrej wierze.
Możesz to sprawdzić bez wiedzy prawniczej. Otwórz warunki korzystania z usług dostawcy i znajdź klauzulę dotyczącą gwarancji i pokrycia szkód. Dokładniej niż z jakiegokolwiek opisu produktu dowiesz się z niej, kto ponosi ryzyko i do jakiej kwoty. Spójrz też na sprawę od drugiej strony i zadaj pytanie, które coraz częściej pada w działach prawnych. Czy pliki, które przekazujesz swoim dostawcom, mogą posłużyć do trenowania modelu? Bez wyraźnej klauzuli głos Twojej marki staje się materiałem do wykorzystania przez osoby trzecie.
Możesz już sprawdzić trzecią rzecz. Czy dostawca głosu generowanego przez AI podpisał europejski kodeks dobrych praktyk dotyczący przejrzystości treści generowanych przez AI? Pod koniec lipca 2026 r. wśród jego sygnatariuszy było około 190 organizacji. Oprócz treści klauzuli gwarancyjnej masz więc jeszcze jedno konkretne, sprawdzalne kryterium wyboru dostawcy.
Rzadziej zwraca się uwagę na jeszcze jedną kwestię. Głos osoby, którą można zidentyfikować, jest daną osobową, a jego wykorzystywanie w celu identyfikacji podlega surowszym zasadom przetwarzania danych biometrycznych wynikającym z prawa UE. W lipcu 2026 r. francuski organ ochrony danych CNIL sfinalizował zalecenia dotyczące rozwoju systemów AI, w tym podstawy prawnej przetwarzania danych na potrzeby trenowania modeli.
Czego wymaga unijne rozporządzenie i od kiedy
Rozporządzenie (UE) 2024/1689, znane jako AI Act, określa obowiązki w zakresie przejrzystości i rozdziela je między dostawców a podmioty stosujące systemy AI.
Art. 50 ust. 2 nakłada na dostawców systemów generujących treści syntetyczne, w tym dźwięk, obowiązek oznaczania wyników „w formacie nadającym się do odczytu maszynowego”, tak aby można było rozpoznać, że treść wygenerowała lub zmodyfikowała AI. Ust. 4 dotyczy podmiotu stosującego system pod własną kontrolą, czyli reklamodawcy lub jego agencji. Gdy treść dźwiękowa „stanowi deepfake”, podmiot ten musi ujawnić, że została wygenerowana lub zmodyfikowana przez AI. Ust. 5 wymaga, aby informacja była jasna i rozpoznawalna najpóźniej w momencie pierwszego kontaktu odbiorcy z treścią.
Dla obowiązków związanych z przejrzystością liczą się dwie daty, które można sprawdzić w przepisach. Art. 113 wyznacza 2 sierpnia 2026 r. jako ogólną datę rozpoczęcia stosowania AI Act. Od tego dnia stosuje się także rozdział poświęcony przejrzystości. Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 24 lipca 2026 r., przesunęło terminy dotyczące systemów wysokiego ryzyka i utrzymało datę stosowania obowiązków w zakresie przejrzystości. Dodatkowy czas przewidziano w wąskim zakresie. Dostawcy systemów generatywnych wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. mają czas do 2 grudnia 2026 r. na wdrożenie oznaczeń nadających się do odczytu maszynowego. To termin wyłącznie dla dostawców. Reklamodawca jako podmiot stosujący system ma obowiązek informować o deepfake’ach od 2 sierpnia 2026 r., bez okresu przejściowego.
Jedna kwestia pozostaje otwarta. Definicja deepfake’u w art. 3 pkt 60 zakłada podobieństwo do istniejących osób, przedmiotów, miejsc lub wydarzeń. Wciąż trwa dyskusja, czy definicja obejmuje w pełni syntetyczny głos, który nie naśladuje żadnej konkretnej osoby. Brakuje utrwalonej praktyki orzeczniczej.
Wyjaśniła się za to wątpliwość z wcześniejszych wersji tego artykułu dotycząca formy komunikatu. Kodeks dobrych praktyk przewidziany w art. 50 ust. 7 jest dostępny w ostatecznej wersji od 10 czerwca 2026 r. Komisja Europejska opublikowała wytyczne oraz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania 20 lipca 2026 r. Francuska organizacja samoregulacji reklamy ARPP opublikowała 3 sierpnia 2026 r. praktyczne wskazówki z gotowymi przykładami komunikatów. Jednym z nich jest „Głos wygenerowany przez AI” dla treści dźwiękowych.
Co w praktyce zmienia się w telewizji, radiu i internecie
Francuski art. 226-8 przewiduje surowsze kary wyłącznie w przypadku publikacji w internecie. Ryzyko prawne związane z tym samym materiałem zmienia się więc, gdy po emisji linearnej trafia on na platformę społecznościową. W przypadku prasy drukowanej i mediów audiowizualnych francuskie przepisy odsyłają ponadto do szczególnych zasad odpowiedzialności w tych sektorach. To, kto ponosi odpowiedzialność karną, ustala się więc inaczej niż przy publikacji w internecie.
W radiu ograniczeniem jest sam format. Nie ma ekranu ani paska z napisami, a spot trwa kilkadziesiąt sekund. Informacja, która ma być „jasna i rozpoznawalna najpóźniej w momencie pierwszego kontaktu odbiorcy z treścią”, musi zmieścić się w nagraniu lub zostać podana na antenie. Rozstrzygnij to już na etapie briefu. Komunikat dodany do gotowego materiału emisyjnego zabiera czas i zaburza rytm tekstu. Wskazówki ARPP zawierają gotowe sformułowania do wykorzystania w takiej sytuacji.
W telewizji i w materiałach wideo online łatwiej technicznie dodać komunikat. AI Act nie zwalnia jednak reklam z tego obowiązku. W przypadku filmu marki nie można z góry zakładać, że ma zastosowanie złagodzony wymóg przewidziany dla utworów o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym charakterze. W kampanii wizerunkowej planowanej na dłużej liczy się okres publikacji. Dopóki film jest dostępny w internecie, komunikat musi pozostać widoczny lub słyszalny, a każde ogniwo łańcucha praw musi obejmować cały ten okres.
Kto odpowiada w razie sporu – dostawca narzędzia czy marka
Przed podpisaniem umowy nikt o to nie pyta, choć od odpowiedzi zależy, kto poniesie konsekwencje.
Unijne rozporządzenie rozdziela obowiązki. Dostawca zapewnia oznaczenie nadające się do odczytu maszynowego, a podmiot stosujący system informuje odbiorców. Art. 226-8 francuskiego kodeksu karnego dotyczy „podania do wiadomości publicznej lub przekazania osobie trzeciej”. Przepis odnosi się więc do osoby, która rozpowszechnia treść. Samo jej wygenerowanie nie stanowi tego czynu. Na gruncie francuskiego prawa cywilnego osoba powołująca się na art. 9 kodeksu cywilnego może zakwestionować wykorzystanie swojego głosu bez zgody bezpośrednio w kampanii. Wystarczy, że można ją zidentyfikować po głosie. Nie musi wykazywać odrębnego naruszenia prywatności.
Gwarancja umowna dostawcy daje Ci podstawę do roszczeń wobec niego. Działa wyłącznie między stronami umowy, a jej praktyczna wartość zależy od wypłacalności kontrahenta. Osoba trzecia, która rozpoznaje swój głos, nadal może dochodzić roszczeń, a marka ponosi odpowiedzialność za to, co emituje. Samo poinformowanie osoby trzeciej, na przykład nadawcy lub partnera, o domniemanym naruszeniu praw własności intelektualnej, zanim sąd wyda orzeczenie, może stanowić bezprawne dyskredytowanie. Komunikację kryzysową w związku ze zgłoszonym roszczeniem warto więc przygotować z taką samą starannością jak dokumentację prawną.
Czego wymagać od dostawcy niezależnie od technologii
Cztery wymagania dotyczą zarówno nagrań ludzkiego głosu, jak i głosu generowanego przez AI.
Udokumentowane pochodzenie głosu . Ustal, kto mówi, kiedy utrwalono wykonanie i na jakiej podstawie. Branża dysponuje w tym celu otwartym standardem technicznym C2PA, który dołącza do pliku podpisane metadane o jego pochodzeniu. Mogą one służyć jako dowód, choć same nie wystarczą do wykazania zgodności z AI Act.
Udokumentowana zgoda . Poproś o datowany dokument, który określa sposoby wykorzystania głosu, terytoria, okres obowiązywania zgody i zasady dotyczące trenowania modeli.
Łańcuch praw potwierdzony na piśmie na każdym etapie, od artysty wykonawcy przez wszystkich pośredników aż po reklamodawcę. Wystarczy jeden e-mail, by to sprawdzić. Zapytaj dostawcę, skąd pochodzi głos użyty w Twojej ostatniej kampanii. Czas oczekiwania na odpowiedź powie Ci więcej niż jakakolwiek obietnica handlowa.
Możliwość zweryfikowania zgodności działań dostawcy z unijnymi wymogami przejrzystości. Sprawdź, czy dostawca podpisał kodeks dobrych praktyk i czy potrafi oznaczać treści w formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Ustal też, na kim spoczywa obowiązek podania komunikatu na antenie: na dostawcy czy na Tobie.
Od 15 lat nasza agencja lektorska ustala i dokumentuje łańcuch praw dla kampanii emitowanych w telewizji, radiu i internecie jeszcze przed doborem głosów. Jeśli przygotowujesz kampanię i masz wątpliwości co do zakresu praw, opisz nam projekt. Powiemy Ci, czego brakuje w dokumentacji.
Głos, za który możesz ręczyć
Z każdym nagraniem przekazujemy dokumentację pochodzenia głosu, zgody i całego łańcucha praw. Porozmawiajmy o Twoim projekcie.
Przeczytaj też Prawa do emisji i buyout – co rzeczywiście kupujesz wraz z nagraniem lektorskim oraz Dubbing a nagranie lektorskie – kto za co odpowiada i jak powstają oba rodzaje nagrań.
Tę wersję artykułu zweryfikowano 10 sierpnia 2026 r. na podstawie źródeł pierwotnych (Légifrance, EUR-Lex, francuski Sąd Kasacyjny, Rada Europy, Komisja Europejska, ARPP, CNIL). Przy każdym przywołanym orzeczeniu podano sąd, datę i numer, aby można było dotrzeć bezpośrednio do jego treści.